Namoz Vaqtlari Nega Har Xil Chiqadi? Shahar, Usul va Burchak Farqlari

Bir shahar uchun ikki xil taqvim ayni kunda turlicha bomdod vaqtini ko'rsatishi mumkin; farq goho bir-ikki daqiqa, goho yarim soat bo'ladi. Bu xato emas. Namoz vaqtlari kuzatish bilan emas, quyoshning ufqqa nisbatan holatidan hisoblanadi va bu hisobning bir necha bosqichida tashkilotlar turli qiymatlardan foydalanadi. Quyida farq qayerdan kelib chiqishini bosqichma-bosqich tushuntiramiz.

Avval geografiya: bir mamlakat ichida ham shaharga qarab o'zgaradi

Vaqtlar quyoshning aynan o'sha nuqtadagi holatiga bog'liq, shuning uchun har bir shaharda o'ziga xos. Uzunlik farqi bevosita soatga ta'sir qiladi: bir daraja sharqqa siljiganda quyosh taxminan to'rt daqiqa erta chiqadi. Toshkent bilan Nukus orasida sezilarli uzunlik farqi bor va bu yolg'iz o'zi yarim soatdan ortiq beradi. Kenglik esa mavsumiy tafovutni kattalashtiradi: shimolga ko'tarilgan sari yozgi tunlar qisqaradi, bomdod bilan xufton bir-biriga yaqinlashadi. Shu bois yagona mamlakat jadvali yo'q, har shaharning o'z vaqti bor.

Asosiy farq: bomdod va xufton burchaklari

Bomdod va xufton quyoshning ufqdan necha daraja pastda turishiga qarab belgilanadi. Bu burchak bo'yicha yakdillik yo'q, har bir tashkilot o'z qiymatini qo'llaydi. Keng tarqalgan qiymatlar shunday: Diyonat va Islom Olami Ittifoqi bomdod uchun 18, xufton uchun 17 daraja; Karachi Islom Fanlari Universiteti 18 va 18; Misr Umumiy O'lchov Boshqarmasi 19,5 va 17,5; Shimoliy Amerika Islom Jamiyati (ISNA) 15 va 15; Singapur/MUIS 20 va 18; Ummul-Quro bomdod uchun 18,5 daraja. Bir darajalik farq mavsum va kenglikka qarab to'rtdan sakkiz daqiqagacha to'g'ri keladi. ISNA ning 15 darajasi bilan Singapurning 20 darajasi orasidagi tafovut yozda yarim soatga yetishi mumkin.

Asr: soya nisbati farqi

Asr vaqti narsaning soyasi ma'lum nisbatga yetganda kiradi. Shofi'iy, Molikiy va Hanbaliy tushunchasida soya narsaning bo'yiga teng bo'lganda; Hanafiy tushunchasida ikki barobariga yetganda asr kirgan hisoblanadi. Bu mavsumga qarab yigirma daqiqadan oltmish daqiqagacha farq beradi va ikki taqvimning asr vaqtlari nega bunchalik ajralishini tushuntiradi. Ikkala hisob ham o'z ichida izchil; qaysi biriga amal qilish qaysi qarashga ergashishingizga bog'liq.

Xufton: burchakmi yoki qat'iy oraliqmi?

Ba'zi tashkilotlar xuftonni burchak bilan emas, shomdan keyingi qat'iy oraliq bilan belgilaydi. Ummul-Quro va Qatar taqvimlarida xufton shomdan to'qson daqiqa keyin, Ramazonda esa bir yuz yigirma daqiqa keyin kiradi. Qat'iy oraliq yilning har kuni bir xil masofani berganligi sababli, burchak usulidan ayniqsa yoz va qish oylarida sezilarli darajada ajraladi.

Ehtiyot ulushi: daqiqalarning bir qismi ataylab qo'shilgan

Hisob vaqtning matematik jihatdan kirgan lahzasini beradi. Ko'p tashkilotlar bunga ehtiyot ulushini qo'shadi: bomdod bir necha daqiqa oldinga suriladi, shom bir necha daqiqa keyinga qoldiriladi. Maqsad balandlik, ob-havo sharoiti va ufq noaniqligi kabi omillarga qarshi vaqtning haqiqatan kirganini kafolatlashdir. Shuning uchun xom hisob bilan rasmiy taqvim orasida odatda bir-ikki daqiqa farq bo'ladi.

Yuqori kengliklar: quyosh yetarlicha botmaydigan joylar

Taxminan qirq sakkizinchi parallelning narigi tomonida yoz oylarida quyosh ufqdan o'n sakkiz daraja pastga umuman tushmaydi. Bunday kunlarda bomdod va xufton matematik jihatdan umuman hosil bo'lmaydi. Bu holda tunni bo'lish, eng yaqin oddiy kunga qarab hisoblash yoki qat'iy nisbat kabi usullar qo'llanadi. Stokgolm, Helsinki, London va Berlin kabi shaharlarda yozgi tafovutlarning katta bo'lishi shundan.

Qaysi biri to'g'ri?

Usullarning hech biri noto'g'ri emas; hammasi bir xil astronomik hisobning turli qabullar bilan qo'llanilgan ko'rinishi. Amalda eng ishonchli yo'l — o'zingiz turgan mamlakatning rasmiy diniy idorasi taqvimini asos qilish, jamoat bilan o'qisangiz mahalla masjidi vaqtiga amal qilish. Manbalar orasida bir necha daqiqa farq ko'rsangiz, ehtiyotkor tomonni tanlash — bomdodda erta, shomda kech — xavfsiz odat.

QiblaTap qaysi usuldan foydalanadi?

Saytimiz har bir shahar uchun o'sha mamlakatda keng qabul qilingan usulni qo'llaydi: Turkiyada Diyonat, Saudiya Arabistoni va Ko'rfaz mamlakatlarida Ummul-Quro, Misrda Misr Umumiy O'lchov Boshqarmasi, Pokiston, Hindiston va Bangladeshda Karachi, Indoneziyada Kemenag, Malayziyada JAKIM, Shimoliy Amerikada ISNA, boshqa mamlakatlarda Islom Olami Ittifoqi. Qirq sakkizinchi paralleldan narigi shaharlarda yuqori kenglik qoidasi avtomatik ishga tushadi. Har bir namoz vaqti sahifasining pastida qaysi usul ishlatilgani yozilgan, shunda ko'rgan vaqtingiz qayerdan kelganini doim bilasiz.