Namaz Vakitleri Neden Farklı Çıkıyor? Şehir, Yöntem ve Açı Farkları

Aynı şehir için iki farklı takvim, aynı gün için farklı imsak saati gösterebilir; arada bazen bir iki dakika, bazen yarım saat vardır. Bu bir hata değildir. Namaz vakitleri gözlemle değil, güneşin ufka göre konumundan hesaplanır ve bu hesabın birkaç adımında kurumlar farklı değerler kullanır. Aşağıda farkın tam olarak nereden geldiğini adım adım açıklıyoruz.

Önce coğrafya: aynı ülkede bile şehirden şehre değişir

Vakitler güneşin o noktadaki konumuna bağlıdır, dolayısıyla her şehir için ayrıdır. Boylam farkı doğrudan saate yansır: 1 derece doğuya gidildiğinde güneş yaklaşık 4 dakika daha erken doğar. İstanbul ile Van arasında yaklaşık 14 derece boylam farkı vardır; bu tek başına bir saatten fazla eder. Enlem ise mevsimsel farkı büyütür: kuzeye çıkıldıkça yaz geceleri kısalır ve imsak ile yatsı birbirine yaklaşır. Bu yüzden tek bir ülke cetveli yoktur, her şehrin kendi vakti vardır.

Asıl fark burada: fecir ve yatsı açıları

İmsak ve yatsı, güneşin ufkun kaç derece altında olduğuna göre belirlenir. Bu açı üzerinde ittifak yoktur; her kurum kendi değerini kullanır. Yaygın değerler şöyledir: Diyanet ve Müslüman Dünya Birliği fecir 18, yatsı 17 derece; Karaçi İslami İlimler Üniversitesi 18 ve 18; Mısır Genel Ölçüm Kurumu 19,5 ve 17,5; Kuzey Amerika İslam Cemiyeti (ISNA) 15 ve 15; Singapur/MUIS 20 ve 18; Umm el-Kurâ fecir 18,5 derece. Bir derecelik fark, mevsime ve enleme göre 4 ila 8 dakikaya karşılık gelir. ISNA'nın 15 derecesi ile Singapur'un 20 derecesi arasındaki fark, yaz aylarında yarım saati bulabilir.

İkindi: gölge oranı farkı

İkindi vakti, bir cismin gölgesinin belli bir orana ulaşmasıyla girer. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî anlayışında gölge cismin bir katına ulaştığında; Hanefî anlayışında iki katına ulaştığında ikindi girmiş sayılır. Bu, mevsime göre 20 ila 60 dakika arasında bir fark yaratır ve iki takvimin ikindi saatlerinin neden bu kadar ayrıştığını açıklar. İki hesap da kendi içinde tutarlıdır; hangisini takip edeceğiniz bağlı olduğunuz görüşe göre değişir.

Yatsı: açı mı, sabit süre mi?

Bazı kurumlar yatsıyı açıyla değil, akşam vaktinden sonra sabit bir süreyle belirler. Umm el-Kurâ ve Katar takvimlerinde yatsı, akşamdan 90 dakika sonradır (Ramazan'da 120 dakika). Sabit süre yılın her günü aynı aralığı verdiği için, açı yöntemiyle özellikle yaz ve kış aylarında belirgin biçimde ayrışır.

Temkin: dakikaların bir kısmı ihtiyattan gelir

Hesap, vaktin matematiksel olarak girdiği anı verir. Birçok kurum buna bir ihtiyat payı — temkin — ekler: imsak birkaç dakika öne alınır, akşam birkaç dakika geriye bırakılır. Amaç; rakım, hava şartları ve ufuk belirsizliği gibi etkenlere karşı vaktin kesinlikle girmiş olmasını güvence altına almaktır. Bu yüzden ham hesapla resmî takvim arasında çoğu zaman bir iki dakikalık fark bulunur.

Yüksek enlemler: güneşin yeterince batmadığı yerler

Yaklaşık 48. paralelin ötesinde, yaz aylarında güneş ufkun 18 derece altına hiç inmez. Böyle günlerde imsak ve yatsı matematiksel olarak hiç oluşmaz. Bu durumda gecenin bölünmesi, en yakın normal güne göre hesap ya da sabit oran gibi yöntemler devreye girer. Stockholm, Helsinki, Londra ve Berlin gibi şehirlerde yaz aylarındaki farkların büyük olmasının sebebi budur.

Hangisi doğru?

Yöntemlerin hiçbiri yanlış değildir; hepsi aynı astronomik hesabın farklı kabullerle uygulanmış hâlidir. Pratikte en sağlam yol, bulunduğunuz ülkenin resmî dinî otoritesinin takvimini esas almak ve cemaatle kılıyorsanız mahalle camisinin vaktine uymaktır. Kaynaklar arasında birkaç dakikalık fark görüyorsanız ihtiyatlı tarafı seçmek — imsakta erken, akşamda geç — güvenli bir alışkanlıktır.

QiblaTap hangi yöntemi kullanıyor?

Sitemiz her şehir için o ülkenin yaygın kabul gören yöntemini uygular: Türkiye'de Diyanet, Suudi Arabistan ve körfez ülkelerinde Umm el-Kurâ, Mısır'da Mısır Genel Ölçüm Kurumu, Pakistan-Hindistan-Bangladeş'te Karaçi, Endonezya'da Kemenag, Malezya'da JAKIM, Kuzey Amerika'da ISNA, diğer ülkelerde Müslüman Dünya Birliği. 48. paralelin ötesindeki şehirlerde yüksek enlem kuralı otomatik devreye girer. Her namaz vakti sayfasının altında hangi yöntemin kullanıldığı yazılıdır; böylece gördüğünüz saatin nereden geldiğini her zaman bilirsiniz.