Telefon Pusulası Neden Şaşar? Manyetik Sapma ve Kalibrasyon

Kıble uygulamaları telefonun pusulasına güvenir, ama bu pusula her zaman doğruyu göstermez. Aynı odada iki telefon farklı yön gösterebilir, ya da masadan kalkınca ibre birden on beş derece kayabilir. Bunun sebebi uygulama değil, telefonun içindeki sensörün fiziği ve çevresidir. Aşağıda hatanın kaynaklarını ve her birinin çözümünü bulacaksınız.

Manyetik kuzey ile gerçek kuzey aynı yer değildir

Pusula ibresi coğrafi Kuzey Kutbu'nu değil, manyetik kuzeyi gösterir ve bu ikisi arasında bir açı vardır. Buna manyetik sapma denir. Sapma bulunduğunuz yere göre değişir: Türkiye'de yaklaşık 6 derece doğu, Batı Avrupa'da sıfıra yakın, Kuzey Amerika'nın doğusunda 15 dereceyi aşabilir. Üstelik zamanla da değişir; yılda ortalama onda bir derece kayar. Bu yüzden ciddi bir kıble aracı, ham pusula okumasını düzeltmek zorundadır.

Telefonun içindeki sensör: manyetometre

Telefon, dünyanın manyetik alanını üç eksende ölçen küçük bir manyetometre taşır. Ölçtüğü alan çok zayıftır — yaklaşık 25 ila 65 mikrotesla. Bu kadar zayıf bir sinyal, yakındaki her metal parçasından ve her elektrik akımından etkilenir. Telefon ayrıca eğimi hesaba katmak için ivmeölçerden yararlanır; cihaz yatay değilken okumayı matematiksel olarak düzeltir, ama bu düzeltme de mükemmel değildir.

En sık sebep: yakındaki mıknatıs ve metal

Pusula hatalarının büyük çoğunluğu tek bir sebepten gelir: telefonun yakınındaki bir mıknatıs. Manyetik telefon kılıfları, arabaya takılan mıknatıslı tutucular, dizüstü bilgisayarın hoparlörleri, kulaklık kutusu ve buzdolabı kapağı ibreyi kolayca on beş yirmi derece kaydırır. Betonarme binaların demir donatısı, asansörler, trenler ve otomobil gövdesi de aynı etkiyi yapar. Basit test şudur: telefonu elinize alıp odanın ortasına, metalden uzak bir noktaya gidin ve okumanın değişip değişmediğine bakın.

Kalibrasyon: havada sekiz çizmek

Manyetometre zamanla kayar ve yeniden ayarlanması gerekir. Bunun yolu telefonu elinizde tutup havada birkaç kez sekiz rakamı çizmek, bu sırada cihazı üç eksende de döndürmektir. İşlem birkaç saniye sürer ve çoğu telefonda okumayı belirgin biçimde düzeltir. Pusulanın sürekli oynadığını ya da yönün mantıksız göründüğünü fark ettiğinizde ilk yapılacak şey budur.

Telefonu yatay tutun

Manyetometre okuması cihazın duruşuna bağlıdır. Telefon dik ya da eğik tutulduğunda yazılım eğimi telafi etmeye çalışır, ancak eğim büyüdükçe hata da büyür. En doğru sonucu telefonu avucunuzun içinde, ekran yukarı bakacak şekilde yatay tutarak alırsınız. Aynı sebeple telefonu araba torpidosunda ya da eğimli bir yüzeyde bırakarak yön okumak güvenilir değildir.

Ne kadar hata olağandır?

Kalibre edilmiş ve metalden uzak bir telefonda genellikle beş derece civarında bir hassasiyet elde edilir. Yakında bir mıknatıs varsa hata on beş yirmi dereceye, kapalı ve demir donatılı bir yapıda daha da yukarı çıkabilir. Kıble açısı bakımından şunu bilmekte fayda var: Kâbe'ye beş bin kilometre uzaktan beş derecelik bir sapma, yer üzerinde birkaç yüz kilometrelik bir kaymaya karşılık gelir. Fıkıh kaynakları Kâbe'yi görmeyen kişi için genel yöne yönelmeyi yeterli görür; yine de elden geldiğince doğru yönü bulmak esastır.

Pusulasız kesin doğrulama: güneşin Kâbe üzerinden geçtiği an

Yılda iki kez güneş tam olarak Kâbe'nin dikine gelir. Bu anlarda dünyanın güneş gören her yerinde, güneşe dönen kişi kıbleye dönmüş olur. Tarihler 27-28 Mayıs saat 12:18 ve 15-16 Temmuz saat 12:27'dir (Mekke saati; Türkiye ile aynı dilim). O dakikada dik bir çubuğun gölgesi tam olarak kıblenin tersini gösterir. Hiçbir cihaz gerektirmeyen ve hiçbir manyetik etkiden bozulmayan en kesin doğrulama yöntemi budur.

İkinci yol: harita üzerinden doğrulama

Pusulaya hiç güvenmek istemiyorsanız, konumunuz ile Kâbe arasına çizilen büyük daire yayına bakabilirsiniz. Haritada bu çizgi çoğu zaman eğri görünür; bu bir hata değil, küre yüzeyindeki en kısa yolun düzlem haritaya yansıtılmasıdır. Bilinen bir sokak ya da bina hizasıyla karşılaştırarak yönü sabitleyebilir, sonra o hizayı içeride tekrar bulabilirsiniz.

QiblaTap bu sorunu nasıl ele alıyor?

Her şehir sayfasında iki açıyı birden gösteriyoruz: gerçek kuzeye göre kıble açısı ve sıradan bir manyetik pusulada okumanız gereken açı. İkisinin arasındaki fark, o şehir için Dünya Manyetik Modeli'nden hesaplanan sapmadır; sayfada ayrıca yazılıdır. Pusulanın çalışmadığı ya da güvenilmediği durumlar için harita görünümü ve güneş yöntemi de aynı sayfada bulunur. Böylece tek bir sensöre mahkûm kalmazsınız.